Opmerking: sommige producten kunnen met een affiliate-link worden weergegeven - waarvoor wij een commissie ontvangen - zonder dat dit jou extra kosten oplevert.
Dat een ergonomische bureaustoel een belangrijke invloed heeft op de gezondheid, met name op de rug, is bij veel mensen tegenwoordig goed bekend. Ook werkplekken met in hoogte verstelbare bureaus worden steeds vaker gezien als een ander belangrijk element voor de gezondheid van medewerkers en de juiste kantoorhouding. Maar hoe zit het eigenlijk met de organisatie op het bureau? Bestaat er een bepaalde formule of speciale tips voor een ergonomische bureau-inrichting en heeft dit een vergelijkbare invloed op de gezondheid bij zitten en/of staan?
Ergonomische organisatie van het bureau
Definitief ligt een belangrijk sleutel voor goede ergonomie in de organisatie rondom het bureau, waardoor naast de gezondheid tegelijkertijd de productiviteit kan worden verhoogd. Daarbij zouden in principe acht verschillende aspecten in overweging genomen moeten worden:
- Grootte van het werkvlak van een bureau
- Juiste bureaubladhoogte
- Hoe ziet het er onder het bureau uit?
- Positionering van de monitor/laptop
- Plaatsing van muis en toetsenbord
- Verlichting van het werkvlak
- Organisatie van spullen en ergonomische hulpmiddelen
- Beweging en pauzes
1. Grootte van het werkvlak van een bureau
Bureaus zijn verkrijgbaar in de meest uiteenlopende afmetingen en vormen. Een exact richtgetal geven lijkt mij hier minder gepast, omdat iedere persoon andere situaties en behoeften heeft.
Een belangrijk aandachtspunt in verband met beeldschermwerkplekken is zeker de diepte van het bureau, zodat de monitor effectief de correcte beeldschirmergonomie kan garanderen. Hier is een diepte van 80 cm (31,5 Inch) na te streven, wat ook een normenmaat voor kantoorwerkplekken is. Bij minder dan 80 cm (31,5 Inch) diepte kan het problemen opleveren met de positionering van de monitor en bestaat tegelijkertijd het risico dat het belangrijke werkvlak vóór je te vol raakt en daarmee een ergonomische bureau-inrichting lastig wordt. Daarom bieden diepere werkvlakken zoals bijvoorbeeld 90 cm (35,5 Inch) een extra ruimtevoordeel en bevorderen daarmee de organisatie op het bureau, waardoor deze nog makkelijker ergonomisch verantwoord wordt.
De aanbevolen breedte van een kantoorbureau ligt rond de 160 cm (63 Inch), maar ook smallere bureaus kunnen zeker ergonomisch vriendelijk worden ingericht. Ook hier geldt: hoe breder het werkblad, bijvoorbeeld 180 cm (71 Inch) of zelfs 200 cm (79 Inch), hoe meer dit de algehele ergonomie bevordert en bijdraagt aan een juiste kantoorhouding en een optimale bureau-inrichting.
Persoonlijk heb ik op mijn kantoor en ook thuis op het homeoffice een bureau van 80 x 180 cm (31,5 x 71 Inch) en vind ik het daar uitstekend mee doen. Natuurlijk zijn beide bureaus in hoogte verstelbaar; de ene is verstelbaar met een gasveer, zodat de gewenste hoogte binnen een seconde bereikt kan worden. Bij het andere bureau werkt de hoogteverstelling elektrisch, wat iets langer duurt maar eveneens het gewenste nut absoluut garandeert en afwisselend werken zitten/staan bevordert.
2. Juiste bureaubladhoogte
Afhankelijk van je lichaamslengte verschilt de bureaubladhoogte. Hoe kleiner de persoon, hoe lager het bureau moet zijn. Hetzelfde geldt bij het staan: hoe langer de persoon, hoe hoger het bureau ingesteld moet worden.
De optimale hoogte ligt voor de meeste zittende personen tussen 66 en 75 cm (26 en 30 Inch). Voor staand werken is dat tussen 105 en 128 cm (41 en 50 Inch).
De eenvoudigste vuistregel om de optimale hoogte en juiste kantoorhouding in te stellen, geef ik je niet met een maat, maar kun je veel eenvoudiger zelf direct controleren en aanpassen aan de hand van de volgende situatie:
Voor zittende personen:
- De dijen zouden horizontaal of iets hoger dan de knieën moeten zijn
- De voeten moeten daarbij op de vloer rusten en niet in de lucht hangen
- Als je in deze positie je schouders ontspant en je bovenarm laat hangen, terwijl je onderarm een hoek van 90° maakt, zou deze onderarm horizontaal op het bureaublad moeten rusten.
Voor personen die staand aan een bureau werken:
- Beide benen zouden parallel moeten zijn en de voeten plat op de grond staan
- Ontspan je schouders en laat de bovenarm hangen, waarbij de onderarm in een hoek van 90° is. In deze positie zouden de onderarmen horizontaal op het werkblad moeten rusten.
Met de hierboven beschreven methode heb je geen meetlint nodig en vind je toch moeiteloos de ergonomisch juiste kantoorhouding aan je bureau.
Je zou de bureaubladhoogte echt aan je lichaamslengte moeten aanpassen. Mijn ervaring leert dat dit te vaak wordt nagelaten, omdat het wat werk vergt en daardoor te veel tijd in beslag neemt of omdat het bureau simpelweg niet in hoogte verstelbaar is.
De uitspraak dat het “wat werk en te veel tijd” kost vind ik een gevaarlijk argument, want voor het bezoek aan de fysiotherapeut, orthopeed of rugspecialist is een veelvoud aan tijd nodig, afgezien van de pijn die men ervaart. Wie geen tijd heeft, dient een tijdsblok hiervoor in de agenda te plannen. Wie zich onhandig of te zwak voelt voor zo’n klus, vraagt beter even iemand anders om hulp en plant dat het beste ook direct in de agenda.
Als het bureau in hoogte niet verstelbaar is, kun je altijd nog het volgende doen:
Het bureau is te laag:
- Leg een stuk balkhout of een baksteen onder de tafelpoten. Let erop dat het bureau nog steeds stabiel staat en geen kantelgevaar ontstaat. Vaak volstaan enkele centimeters om de correcte ergonomische hoogte van het bureau te bereiken. Deze moeite loont in ieder geval.
Het bureau is te hoog:
- Gebruik een voetensteun bij zittend werk, zodat je benen niet in de lucht zweven maar een steunpunt hebben. Daarmee worden de dijen ontlast en voorkom je beter circulatieproblemen.
Als je op geen enkele manier het bureau in hoogte kunt aanpassen en geen oplossing vindt voor ergonomisch werken, zou je een ander bureau moeten aanschaffen.
In het algemeen wordt een in hoogte verstelbaar bureau aanbevolen, omdat dit afwisselend werken van zitten en staan bevordert. Met deze afwisseling kun je rugklachten voorkomen en wordt bovendien de bloedsomloop gestimuleerd. Bij staan en zitten moet je echter altijd letten op een ergonomische houding en niet alleen op één been leunen of scheef op de bureaustoel zitten. Het is altijd een samenspel tussen de persoon, het ergonomische materiaal en de juiste instelling en houding, zodat de ergonomische bureau-inrichting gewaarborgd blijft.
3. Hoe ziet het er onder het bureau uit?
Alle voorwaarden voor de correcte hoogte en grootte van een bureau kunnen aanwezig zijn en toch is een juiste kantoorhouding niet gegarandeerd. In dat geval moet je eens onder het bureau kijken.
De beenvrijheid onder tafel moet te allen tijde goed gegarandeerd zijn en er mag geen afvalemmer, rolcontainer, dozen, apparatuur of hangende kabels in contact komen met de benen. Als dat toch gebeurt, loop je het risico op een ongezonde houding, omdat het lichaam zich instinctief verdraait en een uitweg zoekt die vaak ergonomisch onvriendelijk is en de gezondheid kan schaden.
4. Positionering van de monitor/laptop
Naar mijn mening begint één van de belangrijkste punten voor een ergonomische bureau-inrichting bij de positionering van de monitor of laptop.
Zorg dat de monitor precies gecentreerd voor je staat, dus niet teveel naar links of rechts, zodat je bovenlichaam en hoofd tijdens het werken aan het scherm geen draaiing hoeven te maken.
De ergonomische schermhoogte bereik je wanneer de bovenkant van de monitor bij recht vooruit kijken ongeveer een vingerbreedte onder het middelpunt van je ogen ligt. Test dit in de werkpositie waarin je daadwerkelijk gaat werken en ga niet per ongeluk tijdens het instellen anders zitten dan later bij het typen of lezen.
De beste schermergonomie in combinatie met de monitorafstand bereik je eenvoudig door je arm te strekken en met je vingertoppen het scherm te kunnen aanraken.
Voor laptops of notebooks geldt hetzelfde als voor een monitor, maar juist hier schuilt een grote ergonomische valkuil. Mijn ervaring is dat nog veel te veel mensen de laptop direct op het bureau leggen en daarmee soms uren werken. Deze positie voldoet in geen geval aan een ergonomische schermhoogte en het beeldscherm van de notebook is te laag. Daardoor moet het hoofd teveel naar voren buigen, de schouders spannen zich aan en kunnen gezondheidsproblemen ontstaan. Vermijd deze werkwijze en schaf ergonomische accessoires voor je notebook aan, zodat deze op een standaard geplaatst kan worden. Er zijn diverse notebookstandaards die al voor weinig geld verkrijgbaar zijn. Deze investering zou een must moeten zijn voor iedereen die langer dan 15 minuten met een notebook aan een tafel werkt.
Met de aanschaf van zo’n laptopstandaard heb je daarnaast een extern toetsenbord en muis nodig, zodat ergonomisch en efficiënt werken gewaarborgd blijft. Ook hier merk ik dat zulke investeringen vaak helaas niet worden gedaan, hetzij uit ‘luiheid’ of omdat er ‘geld uitgegeven’ moet worden. De klachten die de meeste mensen zich met zo’n aanschaf kunnen besparen, staan echter in geen verhouding tot deze minimale, eenmalige uitgaven.
Daarnaast merk ik ook regelmatig dat de schermresolutie, helderheid of het contrast niet optimaal is ingesteld. Neem ook hier even de tijd om de instellingen te controleren. Test wat voor jouw ogen prettig is, zodat ze niet teveel verblind of moe worden.
De tekstgrootte moet zo ingesteld zijn dat werken of lezen moeiteloos en zonder knijpen met de ogen gebeurt. Bij mijn documenten die ik bewerk, kies ik vaak de zoomversie en zet ik deze op 150%. Dat maakt het lezen direct rustiger en ergonomischer.
Nog een tip voor iedereen die een leesbril gebruikt:
Plaats die goed achter op de neusrug en niet te ver naar voren, want anders moet je bij het lezen het hoofd te veel omhoog richten (om onder de leesbril door te kijken) en kunnen snel spanningen, nek- en hoofdpijn ontstaan.
5. Plaatsing van muis en toetsenbord
Een ander belangrijk punt voor een ergonomische bureau-inrichting is de positionering van muis en toetsenbord, om de juiste kantoorhouding te bereiken.
-
Toetsenbord
Plaats het toetsenbord met de lettersectie gecentreerd voor je. Als je een toetsenbord met geïntegreerd numeriek blok hebt, moet je het toetsenbord iets naar rechts verschuiven zodat de letters gecentreerd voor je blijven. Je moet ontspannen kunnen typen zonder draaiingen. Het toetsenbord zou dus dezelfde middellijn moeten hebben als het scherm.
Veel toetsenborden worden te dicht bij de monitor geplaatst, waardoor je bij het schrijven naar voren moet leunen en zo schouders en nek kan belasten. Bij een notebook is dit in veel gevallen helaas standaard.
Plaats het toetsenbord ongeveer een handbreedte vanaf de rand van het bureau voor je neer.
Bij het typen zouden je onderarmen op het bureau en indien mogelijk op de armleuningen van de bureaustoel moeten rusten. Een polssteun wordt sterk aanbevolen, zodat de houding van het toetsenbord ergonomisch blijft. Populair zijn hier ook milieuvriendelijke polssteunen van boekweitdoppen. Een ergonomisch toetsenbord is ook zeker zinvol, bij voorkeur een ergonomisch draadloos toetsenbord. Daarover vind je meer informatie in dit artikel van mij met de titel „Fördert eine ergonomisch Kabellose Tastatur das Wohlbefinden im Büro?”.
Belangrijke tip:
Klap zeker de kleine voetjes aan de achterkant van het toetsenbord in, zodat je pols minder sterk knikt en je een ergonomischere positie behoudt.
-
Muis
Bij het gebruik van de muis zie ik vaak twee hoofdfouten:
- De muis is te ver naar buiten geplaatst, waardoor de armen en schouders te veel naar buiten draaien, wat pijn, spanningen en klachten kan veroorzaken. Gebruik de muis direct naast het toetsenbord en zorg ervoor dat je onderarm zich niet meer dan 90° ten opzichte van de rand van het bureau opent. Daarmee bespaar je de arm onnodige bewegingen.
- Een standaardmuis is niet echt ergonomisch en heeft het probleem dat de polsen bij gebruik te veel afknikken. Dit kan peesschedeontstekingen en andere polsklachten veroorzaken. Een eenvoudige en goedkope oplossing is ook hier een polssteun, waarmee een horizontale werkwijze van onderarm en pols wordt gegarandeerd. Er zijn ook muispads van boekweitdoppen. Een extra oplossing is direct een ergonomische muis aan te schaffen.
6. Verlichting van het werkvlak
Bij de verlichting moet je erop letten dat je geen slagschaduwen op je werkvlak krijgt. Het bureau zou ook niet recht voor een raam geplaatst moeten worden, omdat anders het lichtcontrast te groot wordt en de ogen snel vermoeid raken.
Daglicht is aan te bevelen, maar in bijna alle gevallen is dit niet voldoende en is er extra kunstlicht nodig. Indirect licht is hier een goede oplossing, met wandspots of staande werklampen die het licht naar boven geven en verspreid ook naar beneden. Een verblindend effect moet altijd vermeden worden, maar een goede verlichting is van groot belang zodat alles ergonomisch verantwoord blijft. Met een goede verlichting verhoog je de productiviteit tijdens het werk.
Tip:
Witachtig licht maakt minder snel moe dan geelachtig licht.
7. Organisatie van spullen en ergonomische hulpmiddelen
Je zou je bureau zo moeten organiseren dat je het elke avond leeg kunt maken en alles een eigen plek heeft.
Tijdens de dagelijkse werkzaamheden is het aan te raden alleen het noodzakelijke materiaal op tafel te hebben, zoals een pen, potlood en de benodigde documenten. In sommige gevallen voegt zich nog een rekenmachine, perforator, nietmachine of ander klein materiaal toe. Het is aan te raden deze na gebruik weer in de lade op te bergen, tenzij ze voortdurend nodig zijn.
Een ergonomische bureau-inrichting heeft ook te maken met opgeruimde lades. In principe zou je van alle benodigde voorwerpen maar één exemplaar moeten hebben. Dus één pen, één gele markeerstift, een schaar, een tube lijm, enzovoort.
Jaren geleden organiseerden we een halve dagactie op ons kantoor om al het “overbodige kantoormateriaal”, zoals pennen, opbergdozen en ander klein materiaal dat zich in de loop der jaren in lades ophoopt, op te ruimen. Het doel was een vrij bureau en opgeruimde lades. Het was schokkend om te zien hoeveel materiaal niet nodig was en alleen plaats innam. Door een opgeruimd bureau en goed georganiseerde lades kun je ongeveer 20% efficiënter werken. Ik heb dat toen zelf met mijn werkplek meegemaakt en kan bevestigen dat ik mijn efficiëntie door die actie echt heb kunnen verhogen en het uiteindelijk een grote meerwaarde is om een leeg bureau te hebben aan het eind van de dag.
De volgende vijf stappen kunnen jou ook naar dat doel brengen, waarmee zeker de productiviteit en ergonomie op en naast het bureau aanzienlijk verbeterd kunnen worden:
-
In-Box
Gebruik slechts één opnamebox voor nieuwe documenten die gedurende de dag binnenkomen. Gooi alles onbelangrijks direct weg, zodat de In-Box niet onnodig belast raakt.
-
Wiedervorlagemap 1-31
Alle projecten krijgen een nummer, dat in een inhoudsopgave wordt vastgelegd en vooraan in de Wiedervorlagemap (ook bekend als sorteer-map) wordt geplaatst. Alle projecten komen overeenkomstig hun nummer in de map. In de agenda plan je voor de afzonderlijke projecten een bewerkingstijd in en zo houd je altijd controle.
-
Uittrekselboek met insteekhoezen
In een uittrekselboek met insteekhoezen bewaar je alle belangrijke informatie, zoals telefoonlijsten, rekeningnummers en andere belangrijke notities. Het doel is dat je geen losse blaadjes met belangrijke aantekeningen meer hebt. Op de eerste pagina maak je een inhoudsopgave, zodat je alles snel kunt vinden.
Het uittrekselboek plaats je op je ladekastje of in een snel toegankelijke hangmap, zodat je tijdens een telefoongesprek direct bij de benodigde informatie kunt komen.
-
Tijdschriften, documenten om te lezen
Alles wat je ooit eens wilt lezen, bewaar je op een aparte stapel, die je bijvoorbeeld in een opbergvak van ongeveer 30 cm (12 Inch) hoogte legt. Zodra die 30 cm (12 Inch) vol raakt, neem je de onderste stapel weg en gooi je deze bij het oud papier. Daarmee creëer je vanzelf ruimte voor actueel leesmateriaal en voorkom je chaotische opslag.
-
Bureaulade
Maak je lades leeg en leg alles op tafel. Bewaar alleen wat echt nodig is en geef de rest weg. Voor elk artikel dat je bewaart, geef je in de lade een vaste plaats. Dat kun je doen met uitsparingen in schuimrubber of kleine kartonnen doosjes. Er zijn ook al slimme oplossingen voor lade-organisatie. Daarmee creëer je topordening en hoef je nooit meer spullen te zoeken.
Dit ergonomische accessoire maakt werken bovendien makkelijker en helpt ook de productiviteit te verbeteren:
- Documenthouder
Plaats een documenthouder tussen het toetsenbord en de monitor. Leg daarop de te bewerken documenten en zorg zo voor een correcte toetsenbordhouding en in het algemeen een juiste kantoorhouding.
- Drinkglas of drinkfles
Water is de motor voor meer gezondheid. Over het algemeen wordt er op de werkplek te weinig gedronken. Zet daarom een drinkglas of drinkfles direct op je bureau. Dat stimuleert je om te drinken en je hoeft alleen te letten op het bijvullen van de fles of het glas. Het is aan te raden een liter of meer water per dag te drinken. Dit helpt onder andere ook de tussenwervelschijven en ontgift het lichaam. Vermijd alle soorten zoete drankjes en overdrijf niet met koffie; probeer trouw te blijven aan water.
- Kabelorganiser
Om uitstekende kabels wat netter te krijgen, kun je deze met kabelbinders samenbinden. Ook hiervoor bestaan interessante oplossingen die kabelmanagement vereenvoudigen en zo bijdragen aan betere ergonomie, vooral bij in hoogte verstelbare bureaus en overal waar kabels in conflict kunnen komen met de benen.
8. Beweging en pauzes
Beweging is één van de beste remedies tegen veel kantoorklachten. Beweeg daarom zoveel mogelijk!
Zet bijvoorbeeld de printer zo neer dat je moet opstaan om afdrukken op te halen. Daarmee heb je al wat beweging.
Afwisselend werken tussen zitten en staan wordt aanbevolen.
Neem ook regelmatig korte pauzes. Je kunt bijvoorbeeld een trap op- en aflopen of even naar buiten gaan om wat frisse lucht te halen.
Probeer na de lunch ook een korte wandeling te maken. Dat helpt de spijsvertering en brengt extra zuurstof in het bloed. Ook de mentale afwisseling op zich kan al een positief effect hebben.
Afsluitende overwegingen
Een ergonomische bureau-inrichting heeft onvermijdelijk grote weerslag en heeft een betekenisvolle invloed op de gezondheid en de productiviteit van individuen.
Het is in de eerste plaats niet zo beslissend of je nu het beste in hoogte verstelbare bureau bezit, maar dat je het concept van de gehele ergonomische organisatie rondom een bureau begrijpt en daarmee een juiste kantoorhouding kunt garanderen.
Zeker speelt het ergonomische accessoire een verdere centrale rol, net als de schermergonomie, die voor elke bureau-inrichting fundamenteel belangrijk blijft.
De sleutel ligt in de uitvoering van de beschreven punten, zodat je direct al een betere ergonomie aan je bureau-werkplek kunt ervaren.
Als het onderwerp ergonomie op kantoor of thuiswerk je aanspreekt en je er dieper in geïnteresseerd bent, kan ik je mijn boek «Wellness im Büro» aanraden. Gecombineerd met humoristische tekeningen geef ik 50+1 Tipps verder, om van je kantoor een klein paradijs te maken.
