Biedt een ergonomische stoel met hoofdsteun op kantoor mij een meerwaarde voor efficiënter werken en minder nekpijn?

Let op: Sommige producten kunnen via een affiliatelink worden weergegeven - waarvoor wij een commissie ontvangen - zonder dat dit jou extra kosten oplevert.

Een hoofdsteun aan een bureaustoel ziet er enerzijds stijlvol en elegant uit en lijkt dankzij het ergonomische ontwerp ook voor een goede ergonomie te zorgen. Maar is dat in de praktijk echt zo? Vaak krijg ik in dit verband de volgende vragen: „Wat levert mij een hoofdsteun op?“ of „Kunnen nekpijn of problemen met de halswervelkolom door een hoofdsteun worden opgelost?“

De antwoorden vereisen een diepere beschouwing van de situatie op de beeldschermwerkplek en van hoe de zithouding aan het bureau er in het algemeen uit zou moeten zien. De invloed van een hoofdsteun hangt van verschillende omstandigheden af.Factoren die het ergonomisch zitten met of zonder hoofdsteun beïnvloeden

Om ervoor te zorgen dat een ergonomische hoofdsteun echt nuttig is, moeten de volgende hoofdfactoren gegarandeerd zijn, die allemaal een belangrijke invloed hebben op de schouder-, nek- en hoofdregio:

• ZITKUSSEN en de samenstelling daarvan
• ZITMECHANISME en de verstelbaarheid met betrekking tot de zitkanteling
• RUGKUSSEN en de ondersteunende functie ervan
• BUREAUBLAD en de correcte hoogte ervan
• BEELDSCHERM(EN) en de positionering, hoogte en kijkhoek daarvan
• ERGONOMISCHE HULPMIDDELEN, laptopstandaards, documenthouders en polssteunen
• LICHT en een goede verlichting op de werkplek

ZITKUSSEN en de samenstelling daarvan

De tussenwervelschijven (discus intervertebralis) bevinden zich tussen de individuele wervels in de wervelkolom en hebben als hoofdtaak de beweeglijkheid van de rug, nek en hoofd te garanderen. Daarnaast fungeren ze als een soort schokdemper en dempen ze het gewicht en schokken van het lichaam. Een belangrijk onderdeel van iedere tussenwervelschijf is daarvoor de binnenste geleiachtige kern, die uit ca. 80-85% vloeistof bestaat. Deze kern zorgt ervoor dat de tussenwervelschijf soepel blijft en druk en schokken opvangt.

Als je nu op een stoel zit, zouden de tussenwervelschijven met een zitkussen ondersteund moeten worden, zodat ze niet direct alle Druk moet opgevangen worden. De belastingen van de tussenwervelschijven kunnen zowel in de onderrug als tot aan de halswervelkolom voelbaar zijn. Daarom kan met een zachte, veerkrachtige bekleding op de zitting extra hulp voor ergonomisch zitten worden gecreëerd, waardoor ook de schouder- en nekstreek geholpen kan worden.

Het zitkussen zou idealiter enkele vingers dik moeten zijn, zodat de harde ondergrond onder het kussen niet voelbaar wordt. Geschikter is hier vormschuim, dat meestal een ergonomisch design en een anatomische vorm heeft, iets dikker is dan gewoon snijschuim en vaak een afronding aan de voorkant heeft, zodat de bloedcirculatie gewaarborgd blijft. Bij een zitkussen met zo'n goede ergonomie is een rechte zithouding mogelijk, ook gedurende langere tijd, en daardoor krijg je ook een ergonomische bureauhouding.

Bij goedkoop snijschuim, dat je voornamelijk bij voordelige bureaustoelen aantreft, is de benodigde vering onvoldoende, omdat het schuim te dun is en de samendrukhardheid van het schuimmateriaal te zacht is en snel vermindert. Dit heeft een vergelijkbaar effect als wanneer een autoband maar half opgepompt blijft en daardoor geen benodigde draagkracht heeft.

ZITMECHANIEK en de instelmogelijkheid met betrekking tot de zithelling

Omdat het bij het werken aan het beeldscherm belangrijk is om in een ontspannen en rechte lichaamshouding te blijven, moet de zithellingshoek van de zitting verstelbaar zijn.

Iedere persoon heeft een eigen fysiognomie en daarom is het bij een zittende activiteit en vooral op beeldschermwerkplekken belangrijk dat ook de zithelling, dus het kantelen van het zitkussen naar voren of achteren, mogelijk blijft. Daarmee kunnen bijvoorbeeld de tussenwervelschijven in het lendengebied door een kanteling van de zitplaat naar voren aangenaam ontlast worden. Ideaal zou een traploze instelmogelijkheid van de zithelling zijn, zodat je individueel de meest aangename zithouding kunt vinden. Het is ook zinvol om af en toe de zithellingshoek licht te veranderen of helemaal niet te fixeren, zodat de bloedcirculatie in de benen en in de billen niet geblokkeerd wordt, maar door verschillende posities altijd een goede doorbloeding gegarandeerd blijft.

Een Ergonomisch zitten heeft gevolgen tot in de nek- en hoofdstreek. De halswervels worden al door de houding tijdens het zitten beïnvloed en moeten daarom zo goed mogelijk ontlast worden. Zorg er dus voor dat bij je stoel de zithelling zo is ingesteld dat niet alleen je lumbale gebied, maar ook je halswervelkolom ontspannen blijft. Luister daarbij naar je lichaam, dat snel aangeeft of je in een bepaalde houding meer of minder pijn hebt.

RUGKUSSEN en hun ondersteunende functie

Als je langere tijd zittend werkt, is het absoluut belangrijk dat je niet in de ongezonde bolle-rughouding vervalt, wat bovendien gevolgen kan hebben voor nek en hoofd. Het volgende veroorzaakt een kromme houding van de rug:

• A) als de rugleuning geen ondersteunende functie heeft
• B) als het rugkussen geen goede ergonomie heeft
• C) als de rugleuning in bewegende toestand onvoldoende tegenkracht levert
• D) als het kussen de rug in bewegende toestand niet meer correct ondersteunt

• A)    Een rugleuning moet vooral de onderrug, ook het lumbale gebied genoemd, voldoende ondersteunen, zodat de wervelkolom in de natuurlijke S-vorm blijft. De meeste hernia's treden op tussen de lendenwervels L4/L5 of tussen de laatste lendenwervel en de eerste heiligbeenwervel L5/S1, dus in het onderste deel van de rug. Daarom is het essentieel om in de gordelstreek een voldoende ondersteunende functie van het rugkussen te hebben. Controleer of je rugleuning onderaan meer naar voren komt dan bovenaan. Als dat niet het geval is, kun je die ontbrekende steun compenseren met een klein kussen of een opgerolde handdoek.

• B)    Een ergonomisch ontwerp van een rugleuning is met het blote oog zichtbaar. Het kussen zou een anatomische vorm moeten hebben en in principe een vergelijkbare vorm als de afdruk van een gezonde rug. De vorm zou een S moeten lijken, net als bij een wervelkolom.

• C)    Om een zo gezond mogelijke houding tijdens het zitten te bereiken, is het aan te raden de rugleuning niet te fixeren, maar beweeglijk te laten. Daarmee blijft de Wanneer de wervelkolom in beweging is, worden de tussenwervelschijven door dit pompeffect van extra vocht voorzien. Bij veel stoelen veroorzaakt de rugleuning in de niet-vergrendelde stand echter te weinig tegendruk, dat wil zeggen dat de kracht waarmee de rug ondersteund zou moeten worden te laag is en je de indruk krijgt naar achteren te vallen. Ergonomisch zitten is daardoor ook niet gegarandeerd.

• D)    Een ander probleem met een beweegbare rug kan de ondersteuning van het rugkussen zijn. Vooral bij goedkope bureaustoelen bevindt het bevestigingspunt van de rugleuning zich helemaal achteraan bij de zitting. Dit zorgt ervoor dat de steunfunctie in de onderrug bij het naar achteren bewegen niet meer aanwezig is en verloren gaat. Het is dus alsof iemand de ondersteuning van de onderrug weghaalt als je naar achteren leunt. Bij bureaustoelen met goede ergonomie is het bevestigingspunt van de rugleuning meer naar voren op de zitting verplaatst. Daardoor blijft in alle hoekposities een goede ondersteuning aanwezig.

BUREAUTAFEL en de correcte hoogte

Om de optimale bureauhoogte te krijgen, stel je eerst je bureaustoel zo in dat je in zittende positie je bovenbenen horizontaal houdt of dat ze vanaf de knieën iets omhoog lopen richting de heupen. Zoek in dit bereik de voor jou meest comfortabele positie. Onder deze voorwaarden creëer je een goede ergonomische zithouding.

Vervolgens stel je de tafelhoogte in. In zittende houding laat je de bovenarmen ontspannen naar beneden hangen en buig je tegelijkertijd de onderarmen 90°. In deze positie zouden de onderarmen precies horizontaal op het tafelblad moeten rusten. Als dit niet het geval is, moet je je bureau op de juiste hoogte instellen. Daarmee heb je een volgende stap gezet naar een ergonomische bureauhouding.

Hetzelfde geldt voor een sta-bureau. In staande positie moeten de onderarmen in een hoek van 90° parallel aan het tafelblad rusten.

BEELDSCHERM(EN) en de positionering, hoogte en kijkhoek

Een groot probleem voor hoofdpijn, nek- en halsverspanningen en schouderklachten is de positionering van het beeldscherm op het Bureautafel.

Zorg ervoor dat de volgende criteria correct zijn ingesteld voor je beeldscherm:

• A) Schermhoogte
• B) Verticale middenas van het scherm
• C) Schermafstand
• D) Hoekinstelling van het scherm

• A)    Een fout die vaak voorkomt is een te hoog ingesteld scherm. De kijkhoek naar het scherm moet altijd licht naar beneden gericht zijn. Bij te hoog ingestelde schermen gaat de kijkhoek omhoog, wat onvermijdelijk tot spanning in de nek leidt en verschillende klachten kan veroorzaken. De optimale hoogte-instelling heb je wanneer de bovenrand van het scherm op gelijke hoogte of één tot twee vingerdiktes lager ligt dan het oogmiddelpunt. Je zou dus net over de bovenkant van het scherm heen moeten kunnen kijken.

• B)    Het scherm moet precies gecentreerd voor je staan, zodat je je op geen enkele manier hoeft te draaien of te kantelen. Als je met twee schermen werkt, moet ofwel het hoofdscherm zoveel mogelijk voor je staan, of als beide tegelijk gebruikt worden, moet het middelpunt van de totale lengte van de monitoren direct voor je liggen.

• C)    Om te voorkomen dat je met je hoofd naar voren buigt en om een natuurlijke, rechtopstaande houding te behouden, mag het scherm niet te ver weg staan. De ideale afstand tot je monitor is wanneer je met gestrekte arm de bovenkant van het scherm licht kunt aanraken met je vingertoppen. In die positie hoort je zithouding ontspannen te zijn en alles goed leesbaar op het scherm. Als dat niet het geval is, kun je óf de lettergrootte aanpassen óf een oogtest laten doen.

• D)    Veel monitoren zijn iets kantelbaar. Ideaal is het als de kijkhoek 90° op het scherm valt. Dus doorgaans staat de bovenrand iets verder naar achteren dan de onderrand van de monitor.

ERGONOMISCHE HULPMIDDELEN, laptopstandaards, documentenhouders en polssteunen

Sommige ergonomische hulpmiddelen wil ik op mijn werkplek niet meer missen, omdat deze draagt in het algemeen veel bij aan een goede ergonomie op kantoor.

Belangrijke ergonomische hulpmiddelen zijn:

• A) Laptop- of notebookstandaard
• B) Documenthouder
• C) Polssteunen voor muis/toetsenbord

• A)    Om een correcte kijkhoek naar het beeldscherm van een laptop of notebook te krijgen, mag deze niet plat op de tafel liggen. Een laptop die direct op het bureau wordt gezet, kan nekpijn veroorzaken omdat het scherm te laag staat en het hoofd daardoor teveel moet buigen. Veel mensen maken die fout en werken urenlang met de laptop direct op het bureau. Dit moet je, waar mogelijk, vermijden. Een eenvoudige laptop- of notebookstandaard helpt daarbij. Daarom heb je bovendien een extern toetsenbord en een externe muis nodig. Maar met deze combinatie voorkom je gericht spanningen en pijn en werk je ontspannen en zeker ergonomischer.

• B)    De documenthouder is vooral aan te raden voor mensen die veel documenten moeten lezen en bewerken. Een documenthouder plaats je tussen je beeldscherm en je toetsenbord.

• C)    Als je met een normale muis werkt, dus geen verticale, rechtopstaande of rollende muis, is een ergonomische polssteun praktisch onmisbaar. De klassieke computermuis kan bij langdurig gebruik een peesontsteking of het carpaaltunnelsyndroom veroorzaken. Dat komt doordat de pols bij het werken met de muis onnatuurlijk gebogen raakt. Een polssteun is hiervoor de ideale oplossing, omdat de handpalm en de pols worden verhoogd en in een horizontale positie ten opzichte van de onderarm komen. Hetzelfde geldt voor het toetsenbord bij het typen. Ook daarbij worden de polsen zonder polssteun meestal te veel gebogen. Tegenwoordig zijn er steunen en pads voor weinig geld en van de meest uiteenlopende materialen. Voor iedereen die graag natuurlijke en milieuvriendelijke producten verkiest, zijn er polssteunen gevuld met biologisch gierstkaf. Gierstkaf past zich optimaal aan de pols aan en heeft een rustgevende werking.

LICHT en een goede verlichting op de werkplek

Om algemeen een Om een goede houding aan je bureautafel te hebben, hoort ook een juiste verlichting van de werkplek erbij. Bij slechte verlichting neig je ertoe een onnatuurlijke houding aan te nemen, bijvoorbeeld door een kromming vanwege slecht leesbare documenten die te weinig verlicht blijven of in de schaduw liggen. Bij ergonomische verlichting mogen geen schaduwen ontstaan en moet het licht van opzij binnenvallen, bij voorkeur direct en indirect. Het bureau moet altijd zijlings ten opzichte van het raam staan, zodat er geen verblinding ontstaat of ongewenste reflecties op het scherm. Een extra werklamp op het bureau kan plaatselijk voor meer licht zorgen. Ideaal is de combinatie van daglicht en kunstlicht.

Welke instelmogelijkheden moet een ergonomische stoel met hoofdsteun hebben?

Als de hierboven beschreven belangrijkste factoren aanwezig zijn, kan een hoofdsteun zeker nuttig zijn. Maar zodat deze ook echt ergonomisch is, moeten de volgende functies gegarandeerd zijn. Anders is een hoofdsteun op een bureaustoel slechts decoratie en heeft hooguit een design-effect, maar geen ergonomische ondersteuning tijdens het werk aan het bureau.

Ergonomische eisen aan een hoofdsteun van een bureaustoel zijn:

1. Hoogteverstelling
2. Diepte- of hoekverstelling
3. Voldoende vulling

• 1.     Zodat een hoofdsteun effectief de functie van ondersteuning kan vervullen, moet deze in de hoogte verstelbaar zijn, zodat niet alleen de nek maar het hele hoofd wordt ondersteund. Dit kan bij lange personen een uitdaging zijn, maar de hoofdsteun moet ook voor deze mensen een volledige op- en steun bieden. Als je bijvoorbeeld een korte pauze neemt en je wilt ontspannen achterover leunen, moet een hoofdsteun zeker beschikbaar blijven.

• 2.     Een groot gebrek van veel hoofdsteunen is de diepteverstelling, dus meer of minder horizontaal naar voren komen, of de mogelijkheid om de hoek zo aan te passen dat óf de nek óf het hoofd wordt ondersteund. Het hoofd moet in een rechtop en ontspannen houding contact met de hoofdsteun voelen. Zo kan de nek of het hoofd effectief ontlast worden en kunnen spanningen worden voorkomen. Het hoofd moet een ondersteunende functie behouden en mag niet naar achteren gekanteld zijn

• 3.     Als je een hoofdsteun langer dan een paar minuten gebruikt, is een zekere dikte van de vulling nodig om geen drukplekken op je hoofd te krijgen. Controleer of de hoofdsteun niet alleen een ergonomisch ontwerp heeft, maar ook een comfortabele vulling, vergelijkbaar met een hoofdsteun in de auto.

Afsluitende overwegingen

Een ergonomische stoel met hoofdsteun is zeker niet de belangrijkste ergonomische optie bij een bureaustoel. Voorop staan bijvoorbeeld de verstelling van de zitdiepte, de zithelling of de individuele bolling in het lendenwervelgebied.

Toch kan een hoofdsteun vanuit ergonomisch oogpunt absoluut zinvol zijn, als deze correct kan worden ingesteld en zo de nek en de gespannen spieren in dat gebied effectief ontlast.

Persoonlijk gebruik ik een bureaustoel met hoofdsteun en ik waardeer die erg. Of het nu bij langere schrijfwerkzaamheden is, waarbij ik een ontspannen zithouding aanneem en mijn nek ontlast. Maar ook gewoon tijdens een korte lunchpauze op kantoor, bij een powernap, om je hoofd comfortabel achterover geleund op de steun te laten rusten en zo in enkele minuten je energie en concentratie weer op te laden.

Om meer efficiëntie te bereiken en minder nekproblemen te krijgen tijdens het werken aan een bureau, hangt dat zeker niet alleen van een hoofdsteun af, maar veel meer van al die andere factoren die ik hierboven heb beschreven en die ergonomisch zitten positief beïnvloeden. Toch heeft een ergonomische hoofdsteun absoluut zijn rechtvaardiging. Over het algemeen kan daarmee de ergonomie op de werkplek worden verbeterd en bijvoorbeeld bij personen die een hernia in de halswervelkolom hebben gehad, vormt een hoofdsteun een goede oplossing om niet alleen minder pijn te hebben, maar ook efficiënter te kunnen werken.

Als je geïnteresseerd bent in ergonomie op kantoor of thuiswerkplek en je wilt er meer over weten, kan mijn boek «Wellness op kantoor» nog meer tips en trucs. Gecombineerd met humoristische tekeningen geef ik daar 50+1 tips door, om van je kantoor een klein paradijs te maken.